Lozan zaferdir !

             Sınır komşumuz  Irak ve Suriye’deki  iç  savaş  hali ,   Güneydoğu’dan ,Suriye ‘den her gün  gelen şehit haberleri ,  dinci bir örgütün  başarısız bir  darbe teşebbüsü ve ardından başlatılan  temizlik harekatı gibi olayların  ortasında   Cumhuriyeti’mizin kuruluş belgesi olan  Lozan Barış antlaşması  hakkında , bu günden  geçmişe bakarak  eleştirilerde bulunmak  siyasetçilere  epey cazip geliyor .
              Bir an için o günlere, 1922-1923 yıllarının   Türkiye’sine gidelim ve  o günlerin olaylarını  hatırlayalım; 26 Ağustos 1922’de   işgalci Yunan Ordusuna karşı Afyon’da  taarruza geçen Türk Ordusu 30 Ağustosta kesin bir zafer kazanmış ve Türk birlikleri , bütün Ege bölgesini   işgalden kurtararak   9 Eylül 1922’ de İzmir’e  ulaşmışlar,  Yunan ordusunun  kalıntıları   İzmir  limanından gemilerle ülkeyi terk etmiştir.  Ancak halen  İstanbul işgal altındadır , boğazda   düşman gemileri demirlidir , İstanbul  ve Çanakkale boğazları itilaf kuvvetlerinin kontrolü altındadır.                                                                                        
             Bu şartlar altında  Lozan Barış görüşmeleri 20 Kasım 1922’ de başlamış , Osmanlı borçları, Türk - Yunan sınırı, boğazlar, İstanbul’un boşaltılması ,Musul, azınlıklar ve kapitülasyonlar üzerinde uzun görüşmeler yapılmıştır. Ancak  görüş ayrılıklarının derinleşmesi üzerine, 4 Şubat 1923'te görüşmelerin kesilmesi savaş ihtimalini  yeniden gündeme getirmiştir.                                                                                                                                                            
                Mustafa Kemal Paşa, Türk Ordusu'na savaş hazırlıklarının başlamasını emretmiştir. Yeni bir savaşı ve kendi kamuoyunun tepkisini göze alamayan İtilaf Devletleri barış görüşmelerini tekrar başlatmak için Türkiye'yi tekrar Lozan'a çağırmış ve görüşmeler 23 Nisan 1923’ de tekrar başlamıştır.
             Lozan ‘da barış görüşmeleri devam ederken  ,  her an savaşa  hazır bekleyen ordudaki  askerin hissiyatını  ise   büyük taarruza katılan  Adapazarlı telgrafçı er    Hüseyin Fehmi’nin (Kırım 1894-Adapazarı 1954)” Çanakkale’den Bağdat’a  Esaretten Kurtuluş Savaşı’na “(*)adını verdiği  hatıratından öğreniyoruz.                                                                                                                                   
                 Hüseyin Fehmi, Birinci Dünya Savaşı  başlar başlamaz  askere alınmış, 1918 de  Bağdat ta İngilizlere esir düşmüş, iki buçuk yıl Hindistan da esir kamplarında kalmıştır. Özgürlüğe kavuştuktan sonra da Kurtuluş Savaşı’na   katılmıştır.  Hiç okula gitmeyen ,kendi kendine okuma yazma öğrenen   Hüseyin Fehmi cephelerde  ve esarette yaşadıklarını ,gördüklerini duyduklarını kayda geçirmiştir. Bir telgrafçı olması dolayısıyla  da Lozan antlaşması ile ilgili gazete haberlerine  ulaşma  imkanına sahip olmuştur.     
           Lozan Barış görüşmeleri başladığında Kurtuluş Savaşına katılan  Hüseyin  Fehmi’nin bağlı olduğu birliği hala  Ege bölgesindedir. .Hüseyin Fehmi   anılarının  son bölümünde Lozan konferansı ile ilgili ayrıntılı bilgiler  vererek o günün şartlarını  ve bir askerin ruh halini , terhis beklentilerini bize aktarmaktadır. 
                      Lozan görüşmelerinin başladığı  1922 yılında  , Hüseyin Fehmi  28 yaşındadır, onbaşı rütbesinde görev yapmaktadır ,  “savaş bitti , zafer kazandık ”  diye düşünmekte   terhis edilip   Adapazarı’ n daki  ailesinin  yanına gitmeyi arzulamaktadır. Oysa, ordu içerisinde 38 -40 yaşında   ihtiyat askerlerinin  bile   terhis edilmediğini de bilmektedir. 
             Hüseyin Fehmi’nin günlüklerinde,   1922-1923 yıllarına karşılık gelen günlerde verdiği bilgiler arasında, Lozan görüşmeleri  ve   terhis haberleri  oldukça fazla yer tutuyor. Kendisi  karargahta görev yaptığı için ,Lozan’ la ilgili haberleri gazetelerden takip etmekte  , terhis edilen devrelerle  ilgili    bilgileri de karargah yazıcılarından öğrenip , günü gününe  aktarmaktadır. 
            Hüseyin Fehmi’nin verdiği  bilgilerden  anlıyoruz  ki;  Mustafa Kemal taktiksel bir deha olduğunu bir kez daha gösterircesine ,  mecbur kalmadıkça  savaş istemediği mesajını vermek için  Lozan  görüşmeleri başlamasıyla birlikte,  öncelikle 38-40 yaşındaki ihtiyatlardan başlayarak askeri   devre sırasına göre yavaş yavaş terhis etmektedir.   Ancak törenle terhis edilen askerlere ;  “izinli olarak gönderildikleri , eğer gerekirse tekrar silah altına alınacakları  söylenmekte ,  antlaşmada(Lozan)  istenilenler verilirse  sizden sonrakiler de terhis olacaklar “    denilmektedir. 
           Hüseyin Fehmi’nin   esaretle birlikte tam  8 yıl  8 ay geçen askerlik hayatı, Lozan’ın 24 Temmuz 1923 te imzalanmasından önce  Mayıs ayında   terhis edilip Adapazarı’na ailesinin yanına gelmesiyle tamamlanacaktır.                                                                                                                                              
                  Hüseyin Fehmi’ye ve   bize zaferin ardından   Lozan’ da  barışı ve  Cumhuriyet’i   kazandıran tüm silah arkadaşı kahramanlara şükran borçluyuz ,  ruhları şad olsun.  

******                       ****** 
(*) Çanakkale’den Bağdat’a  Esaretten Kurtuluş Savaşı’na –Cephede Sekiz Yıl Sekiz Ay 1914-1918 
       Hüseyin Fehmi Genişol -    T.İş Bankası  Kültür Yayınları, Ekim 2014 
YORUM EKLE

banner133

banner129