“Seben” adı nereden geliyor ?

 “Seben” adı nereden geliyor ? 
                  Seben’i tanıtan broşürlerde, Seben’ in adının ne anlama geldiği kesin olarak bilinmediği, bir rivayete göre ilçenin isminin yerleşim yerinin kuzeyinde bulunan Seben Dağı`ndan aldığı yazar ."Seben"  adının Türkçe sözlükte yüce dağ, ulu dağ anlamına geldiği, Ermeni kilisesinde bulunan bir sözlükten yapılan incelemede "seb-en" sözcüğünün büyük dağ-dağlar anlamına geldiği ileri sürülür.  
                  Dağa  adını veren  “Seben” kelimesinin  anlamı nedir, bu isim  nereden gelmiştir ? sorusunun cevabı  Seben Sempozyumu’na kadar verilememişti.   Sempozyumda,  Prof.Dr. Erol Öztürk’ ün sunduğu ve “ Seben Ağzının Diyalektoljik Durumu” adını  taşıyan bildirisinde,  Seben adının kökenin,   Orta Asya’dan geldiği bilgisi   İlhanlı tarihçi Reşadüddin’in   Oğuznamesi    kaynak gösterilerek  ortaya konuldu.. Bildiriye göre; Orta Asya’ da o zamanlar Oğuzların yaylaklarının isimlerinin Tebriz yakınlarında Ucan Yaylaları, Alatag dağları, Sabalan dağlarıymış.   Seben ilçesinde Aladağ adının aynen Sabalan adının da Seben olarak yaşıyor olması sebebiyle isimler, bu bölgeye yerleşen Türk boyları tarafından Orta Asya’dan taşınmış.
                 Yine Seben Sempozyumu’nda sunumu yapılan  Yrd.Doç.Dr. Meral Ortaç’ın” Arkeolojik Bulgularla Seben “  bildirisinde Solaklar kaya evlerinde   bir duvarda yer alan  yazılı bir kayıttan Seben’in  Hıristiyanlık çağındaki isminin Pavli olduğu ve  bu adın  Tarsuslu Aziz  Pavlus’a atfen onun onuruna  verilmiş  olabileceği  bilgisi aktarıldı . Seben kaplıcalarının adının Pavli kaplıcaları olduğu kaplıcaların yanında Kesenözü köyünün olduğu yerde eski bir  yerleşimin bulunduğu ve adının da Pavli olduğu zaten bilinmekteydi.    “Pavli “ adının bir kaya evinin duvarında şimdiye kadar silinmeden durabilmiş olması bir mucize aslında.  Bu yazının tespit edilmiş olmasının çok önemli yeni bir buluntu olduğunu belirtmek durumundayız.
                 Pavli’ den önce Bithnyalılar zamanında acaba Seben bölgesine ne ad verilmişti?   Bu sorunun cevabına     “Tarih Öncesi ve Helenistik Dönem Bithynia”  (*) isimli kitapta rastlıyoruz. Antik çağda Bithynia diye adlandırılan bölgemize ve dolayısıyla yöremize ait pek çok yerleşim yerinin antik dönemlerdeki isimlerini bu kitaptan öğreniyoruz.
                      Kitabın  “Kentler ve  Coğrafi Noktalar” bölümünde, Seben karşılığında ; “  Sakarya kollarından Aladağ Çayı’nın (Siberis) vadisinde kurulmuştur.,yakınında dereler kaplıcalar vardır.Olasılıkla Sabana yani güzel su ülkesi S(wa)-aba-(wa)na’dan gelmektedir.”(**) şeklinde  bir anlatıma yer verilmiş. ( Bu kaynaktan aktardığım bu bilgiye yer verdiğim yazım 30.01.2013 tarihinde Bolu Olay ‘da yayınlanmıştı. )
                       Orta Asya’dan gelerek Seben yöresine yerleşen Türk boyları Aladağ ve Sabalan adını  da beraberlerinde getirdiklerinde,  yerleşim yerinin adının Pavli( Pavlu)  olduğu ve Pavlu adının Osmanlı döneminde de uzun bir süre kullanıldığı biliniyor.  Pavlu adı, 1911 yılında artık Çeharşamba,  “Çarşamba’  olmuştur.
                      Sonuç olarak Seben adı üzerinden tarihi bir sıralamaya gidersek; Seben ‘deki yerleşime, Antik çağda Sabana, Hıristiyanlık çağında Pavli deniyor. Osmanlı döneminde uzun süre Pavlu iken son 1911 yılında Çeharşamba “Çarşamba adını alıyor. Yerleşim merkezi 1946 yılına kadar Çarşamba adıyla  Mudurnu’ya bağlı bir nahiye iken,   yerleşimin kuzeyinde yer alan Seben dağından adını alarak Seben ilçesi oluyor.
                    Yerleşimin kuzeyindeki dağa , Orta Asya’dan gelerek bölgeye yerleşen Türk boyları tarafından Sabalan adı verildiği  ve Sabalan ‘ın zamanla Seben’e dönüştüğü artık akademik olarak kanıtlanmış durumdadır.
                    Seben adının nereden geldiğine dair bilgilerin Seben’i tanıtan broşür ve çeşitli yayınlarda artık düzeltilmesi gerektiği ortadadır, ama yine de biz,  son sözü, arkeolog ve tarihçilere bırakalım ve bu konuda onlardan açıklama bekleyelim.
****                 ****                
(*) Kocaeli Yüksek Öğrenim Derneği   Tarih Yayınları, No 2.  Eylül 2004 (Bilge Umar’ın “Türkiye’ de Tarihsel Adlar “isimli kitabı kaynak olarak gösterilmiş.


YORUM EKLE

banner133