Nilgün Özerdoğan

Nilgün Özerdoğan

HASAN BÜLBÜL’ÜN KALEMİNDEN “KURTULUŞ SAVAŞINDA BOLU” -5

 Geçen haftadan devam ediyorum.

   …/.

   Hisar tepesinde Bolu merkez komutanı olan binbaşı İhsan Bey ve birlikleri vardır. İsyancılar bu tepeye hücum ederler. İhsan Bey kan dökülmesin diye gelen isyancıları korkutmak ve sindirmek için askerlerini havaya ateş ettirirse de halkın hırsını yenemez. Tepenin işgali ile kendisi de dahil bir çok şehit verilir ve maalesef Bolu talan edilir. Olayların kendi boyutunu aştığını gören Arif Bey yanına Bolu müftüsü Hafız Hacı Recai’yi de alarak Kızılcahamam’a çekilir ve orada çadırında uyurken bir düşmanlık neticesinde kendi adamlarından biri tarafından vurulur. Arif Bey’in çekilmesinden sonra Bolu’nun kontrolü tamamen saray taraftarlarının eline geçer.

   Bolu ve çevresindeki isyanın bir türlü bastırılamaması üzerine Refet Bey (Refet Paşa) Demirci Efeden kuvvet ister. Demirci Efe kendi kurmay başkanı olan Kurmay Binbaşı Nazım Beyin komutasında 360 kişilik bir kuvveti bu işe tahsis eder. Çolak İbrahim Bey, Mestan Efe, Turnacı Mehmet Efe’nin kuvvetleri ile de takviye edilen Nazım Bey’in kuvveti 24 Mayıs’ta Mudurnu’dan hareketle Bolu asi kuvvetlerini dağıtır ve 27 Mayıs’ta Bolu’da otoriteyi yeniden tesis eder. Bu harekat sırasında Bolu’ya gelen Refet Bey’in akıllı ve bilinçli irşatları neticesi Bolu tam manasıyla sakinleşir. Hatta Bolululardan kurduğu 30 atlı ile Gerede üzerine yürür ve yol boyunca ve Gerede’de bir çok aydınlatıcı konuşmalar yapar ve böylece bu bölgeyi de tamamen milli kuvvetler yanına dönebilecek bilinçli hale getirir. Gerede’de bulunduğu sırada yine Gerede’de temin ettiği 2. bir kuvveti yanına alır, bu kuvvetle Çerkeş istikametine giderken Bolu’dan aldığı 30 atlıyı da geriye gönderir.

   Bolu’da kalan Nazım Bey ilk iş olarak Hiyaneti Vataniye Kanununu mer’iyete koyar. Yaveri İhsan Bey’i Merkez komutanı yapar ve O’nun başkanlığında bir askeri mahkeme kurar, suçlular birer birer bulunur ve cezalandırılırlar. İsyanın esas merkezi Düzce idi. 26 Mayıs 1920’de Düzce’ye giren Çerkez Ethem kendisini misafir gibi karşılamak isteyen Düzce heyeti ile Düzce’ye kaçmış bulunan Bolu heyetini hemen tevkif ettirmiştir. Adapazarı istikametinin kapalı olduğunu gören asi liderleri Akçakoca üzerinden İstanbul’a kaçmak istemişlerse de, kaçmalarına fırsat verilmeden yakalanmışlardır. 2 gün içinde Düzce’de 53 kişiyi idam eden Çerkez Ethem, Ayıcı Arif Bey namı ile anılan Arif Bey’i müfrezesi ile Düzce’de bırakarak Eskişehir’e hareket etmiştir.

   Böylece Asayiş kuvveti olarak Düzce’de kurmay yarbay Arif (Ayıcı Arif), Bolu’da ise kurmay Binbaşı Nazım Bey vardır. Nazım Bey halkla bütünleşerek kitlelerin güvenini kazanmıştır. Arif Bey ise bu vasıflardan yoksun olduğu gibi Çerkez Ethem Beyin de geride bıraktığı kin ve nefret dezavantajına haiz bir kimse idi. İstanbul Damat Ferit hükümeti de bu dezavantajı iyi istismar etti.

   Birinci Düzce isyanından sonra Çerkez Ethem’le Yozgat isyanını bastırmaya giden adamlarının bazıları oralarda çapulculuk yaparlar ve Ethem Bey tarafından cezalandırılırlar. Bunlar Ethem Bey’e küserek ondan ayrılıp, Düzce ve havalisine geri gelirler ve bu mıntıkada tekrar isyan etmek için fırsat aramaya başlarlar. 8 Ağustos 1920 sabahı 300 kadar Düzceli, tıpkı birinci ayaklanmada olduğu gibi Düzce kasabasına saldırırlar ve orada bulunan zabitan ve efradın tümünü esir ederler. Askerlerin silahlarını alırlar ve kendilerini terhis ederler. Zabitanı ise tevkif ederler. Asiler Kadı Kemalettin’i kaymakam vekili yaparlar. Düzce’deki isyanın Bolu’ya sarkmasını önlemek için Nazım Bey Bolu Dağına 1 tabur göndermiş ise de Bolulu acemi askerlerden teşekkül eden bu tabur asileri durduramaz. Nazım Bey mutasarrıf Halil Bey’i yanına alarak Beypazarı-Mudurnu yolunu kapamak için Gerede istikametine çekilir. Merkez komutanı İhsan Bey de (İdikut) Karaçayır ve bugünkü Endüstri Meslek Lisesi arasındaki arazide mevzi tutarak vuruşa vuruşa Karacasu’ya çekilerek Nazım Bey’in çekilmesine zaman kazandırır. Buradan da Mudurnu’ya intikalle Mudurnu’da Nazım Beyle birleşir. Şehrin hükümetsiz kaldığını gören asiler Bolu’ya girerek hükümeti ele geçirmek istemişlerse de şer’i hakim Allama Sıtkı Efendinin direnişi ile karşılaşmışlar ve nüktedan bir zat olan Sıtkı Efendi 10-14 Ağustos günleri arası 4 gün fiilen Bolu’da icrai hükümet etmiştir.

   …/.

   Haftaya devam edeceğim.

Önceki ve Sonraki Yazılar