AKBABALARI NASIL TANIMAKTASINIZ ?

BİYOÇEŞİTLİLİK daha çok gündem olacak. “Türkiye dünyada 196 ülkenin katılım sağladığı BM BiyolojikÇeşitlilik Sözleşmesinin 2024 -2026 yılları dönem başkanlığını yürütecek” (24.12.2022).

İnsanları ,hayvanları ve bitkileri tanırken ne de çok önyargılara sahibiz.Bundan yaklaşık 15 yıl öncesinde, AİBÜ‘nin Köroğlu seminer ve sempozyumlarına katılmadan , Köroğlu kişiliğini salt bir Celali çetecisi ve kahraman varyantıyla tanımıştım.Oysa Köroğlu’nun bilmediğimiz nice variyantları varmış .

Amerikan kovboy filmlerinin ünlü yıldızı John Wayne (1907-1979):” Benim Türkiye’de çok önemli bir dostum var, hatta üstadım. Dağların atlı bekçisi : Köroğlu demekte” (Prof.Dr.Joseph S.Jacopson ).

Bitkilerden “ısırganotu” ise tıbbi ve diğer hünerleriyle ısırganlığını epeydir unutturdu.

Yazımızın asıl konusu Kara Akbaba’ya bakışımızda, hayli ön yargılı olabiliyor.

Zira akbabalar , tüysüz uzun boyunları ve sert ifadeli yüzleriyle insanlarda korku ve nefret hisleri uyandırmakta. Özellikle filmlerde ,genellikle oluşabilecek kötü şeylerin habercisi gibi görünmeleri kaygılarımızı artırır.

Ancak hiç de öyle değilmiş..!

Akbabaları yakından izleyen bilim insanlarına göre; Onlar ölümün habercilerinden daha fazlasıdırlar. Evet , ölümü gözetlediği bir gerçek .Bir grup akbaba 20 dakika içersinde bir leşi temizleyebilir. Böylece ölü hayvanın hiçbir parçasının patojenler için bir yeni üreme alanına dönüşmesine izin verilmeyişi düzgün bir “geri dönüşüm süreci” oluşturur.

Kenya’da yapılan bir araştırma, akbabaların olmadığı yerlerde leşlerin genellikle enfeksiyon merkezleri olduğunu buldu .Çalışmada akbabaların leşle beslenmediği yerlerde hayvanların vücutlarının üç katı daha yavaş ayrıştığı saptandı.Keskin görüş ve uçma becerileriyle akbabalar,leşleri kara etçilleri sırtlanlar ve çakallara göre daha hızlı tesbit yapabilmekteler. Diğerleri leşe ulaştıkları süre uzadığı için muhtemelen leşler patojenlere maruz kalmış olacaktır.

Hindistan’da bazı kesimlerde akbabaların azaldığı yerlerde ,vahşi köpeklerin sayısı arttı. Bu da insanlarda kuduz vakalarının artışına yol açtı.

Türkiye’de sayıları 400’ü bulan kara akbabaların sadece Bolu Köroğlu Dağları’nda 60 çift,Eskişehir Sündiken Dağlarında 46 çift olduğu tesbit edilmiştir.Orman Genel Müdürlüğü ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün aldığı tedbirlerle sayıları yeniden artmaya başlamıştır.Kara akbabalar dünyada İspanya’dan sonra en fazla Türkiye ‘de bulunuyor. 2.5-3metreye yaklaşan kanat açıklıkları ile Avrupa’nın en büyük yırtıcı kuşu ünvanına sahiptirler. Köroğlu Dağlarında AİBÜ den Doç.Dr. Cihangir Kirazlı ve ekip arkadaşı Şafak Aslan; 60 çift kara akbaba ve kolonisini ve 83 yuvayı tesbit etmişlerdir.Yaşam süresi ortalama 30 yıl civarındadır.Tek yumurta bıraktığı yuvasında 55günlük kuluçka dönemi geçirir.Yavruları 3-4 ay yuvada kalır.

İNSANLARA OLAN UYARILARI

Bazı kereler bir leşin taşıdığı toksinler tehlikeliyse ,kimyasallarla dolu bedenle beslenen akbabalar üremek için sorunlar yaşar, hastalabilir veya ölebilir.Bu şekilde oluşmuş akbaba ölümleri çevredeki insanlara ve birçok hayvan türlerine zararlı olabilecek kirleticileri vurgulayabilir.Örnek olarak çiftlik hayvanlarında yoğun olarak kullanılan bir antifilamatuar ilaç olan Diklofenak küçük miktarlarda bile akbabaları öldürebilir.

Zararlı kimyasallar Avrupa ,Afrika ve Asya’daki akbaba populasyonlarındaki düşüşlerin başlıca nedenlerinden biri olmuştur.Bazı Asya ülkelerinde akbabalar son 10 yılda % 96 azaldı.

AKBABALARA YÜKLENEN SEMBOL VE MANEVİ DEĞERLER

Tarih boyunca birçok kültürde akbabaların manevi ve sembolik değeri vardır .Akbaba tanrıça Nekhbet Yukarı Mısır’ın koruyucusuydu.Ve geniş kanatları ile korumayı temsil ediyordu.Güney Amerika’da uzun zaman güç ve bilgelik olarak ilişkilendirilmiştir. Bu gün yerli halklar tarafından hala And Dağlarının Ruhu olarak görülen akbabalar Bolivya ,Şili,Kolombiya ve Ekvator’un ulusal kuşudur.

Tibet kültüründe akbabalar kutsal görülür .Ölen topluluk üyeleri cesetlerinin kuşlar tarafından tüketilebilmesi için genellikle yüksek yerlere götürülür.Kuzey Amerika Kaliforniya Eyaletinde 1980’ ler de vahşi doğada sadece 22 akbaba kaldı.1987 ‘de tüm vahşi doğada neslinin tükendiği ilan edildi.Ancak yoğun koruma programları sayesinde sayılar yükseldi.

Nesli tükenmekte kabul edilen kara akbaba türü babasız civcivler üreterek (partenogenesis) araştırmacıları şaşırttı.

Bakire doğum türü bu hayvan neslini kurtarabilir mi ? sorusunu akla getirmekte.

Orman Müh.Odasının yayınladığı” Dev Kanatlar-Kara Akbaba “ kitabını Ece Saydam yazmış ,fotoğraflarını da Bolu’da çalışmış meslekdaşımız doğa fotoğrafçısı Aykut İnce çekmiştir.

Dörtdivan İlçesinde akbabaları korumak ve beslemek için Sorkun Köyü’nde proje geliştirerek besleme istasyonu kuran Burak Doğansoysal kuş gözlemcilerinden gelen taleplerin çoğaldığını söylemiştir (Milliyet.2015).

Kara akbabaları korumanın yolu; bu tür biyoçeşitlilik çalışmalarına destekten ve bu hayvanların neslinin kaybolmadan daha iyi tanımamızdan geçmektedir.

KAYNAKLAR :Esther Kettel ,2023 :A la defense des vautoure ,les systemes d’,alerte procece de la nature qui sont sacres pour beaucup de gens. The Conversation .com.

Jenny Graves 2021 : La vautour en voie de la disparation a soupris les chercheurs en produisant des poussins sans pere.The Conversation.cm

https//www mynet.com . Bolu takip.com.2023.

milliyet.comtr./galeri/akbabalokantası52820/1 (2015)

Murat Özkan: Ülkemizin en büyük kuşu karaakbaba.Türk Tarım-Orman Dergisi 2019.

Suat Tosun 2020. : John Wayne ve Köroğlu.Bolu Gündem.gaz.

AKBABABA LOKANTASI.--MİLLİYET GAZ.

akbababa-lokantasi-milliyet-gaz.jpg

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Suat Tosun - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Bolu Olay Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Bolu Olay hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Bolu Olay editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Bolu Olay değil haberi geçen ajanstır.